تفسیر گازهای خون شریانی

تفسیر گازهای خونی شریانی (ABG)

تست ABG یکی از تست‌های تشخیصی جهت بررسی تعادل اسید و باز، اکسیژناسیون خون شریانی، تبادل گازی و تهویه آلوئولی می‌باشد[cite: 2]. در ABG معمولا پارامترهای مختلفی بررسی می‌شود که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم[cite: 3].

پارامترهای کلیدی در آزمایش ABG

شاخص pH: بیانگر قدرت و غلظت یون هیدروژن است[cite: 4]. هر چه غلظت یون H زیاد شود میزان اسیدیته خون بیشتر شده و pH کمتر می‌شود و هنگامی که غلظت یون H کمتر شود، خون بازی شده و pH بالا می‌رود[cite: 4, 5]. مقدار طبیعی خون شریانی ۷/۳۵-۷/۴۵ می‌باشد[cite: 5]. اسیدوز حالتی است که pH کمتر از ۷/۳۵ و آلکالوز حالتی است که pH بیشتر از ۷/۴۵ باشد[cite: 5].

فشار سهمی اکسیژن (PaO2): نشانگر درجه اکسیژناسیون خون شریانی می‌باشد و میزان طبیعی آن برابر mmHg ۸۰-۱۰۰ است[cite: 6]. کاهش آن از ۸۰ فرد را مبتلا به هیپوکسی خفیف، کمتر از ۶۰ هیپوکسی متوسط، و کمتر از ۴۰ mmHg فرد را مبتلا به هیپوکسی شدید می‌کند[cite: 7, 8]. در افراد بالای ۶۰ سال به ازاء هر سال سن، ۱ mmHg از حد طبیعی کم می‌شود[cite: 9].

فشار سهمی دی‌اکسید کربن (PaCO2): معیاری جهت بررسی کفایت تهویه آلوئولی است که میزان نرمال آن ۳۵-۴۵ می‌باشد[cite: 11]. کاهش آن از ۳۵ نشانه آلکالوز تنفسی (مثلا در اثر هیجان و درد) و افزایش آن از ۴۵ نشانه اسیدوز تنفسی (مانند مصرف داروهای مخدر یا بیهوشی) است[cite: 12].

درصد اشباع اکسیژن (O2Sat) و محتوای اکسیژن (O2 Cont): شاخص O2Sat درصد اشباع هموگلوبین با اکسیژن را نشان می‌دهد که حد طبیعی آن ۹۶-۹۹ درصد است[cite: 13]. شاخص O2 Cont نیز ظرفیت حمل O2 بوسیله ۱۰۰ سی سی خون می‌باشد و مقدار نرمال آن ۱۵-۲۱ است[cite: 20].

میزان بی‌کربنات (HCO3): بیانگر میزان یون بیکربنات در خون است و میزان طبیعی آن برابر با ۲۲-۲۶ می‌باشد[cite: 15]. افزایش HCO3 بیانگر آلکالوز متابولیک و کاهش آن بیانگر اسیدوز متابولیک است[cite: 15].

شاخص‌های بافری (BE و Total BB): افزایش یا کاهش سطح بافری (Base Excess) روش دقیق‌تری برای توصیف وضعیت متابولیک است که میزان نرمال آن ۲- تا ۲+ meq/Lit می‌باشد[cite: 17]. Total BB مجموع غلظت‌های همه آنیون‌های بافری است که با جمع کردن میزان BE با عدد ۴۲ به دست می‌آید[cite: 19, 21].

گام‌های چهارگانه تفسیر ABG

چهار گام جهت تفسیر ABG باید طی شود که به ترتیب زیر است[cite: 23]:

• مرحله اول (بررسی وضعیت هیپوکسمی): چون هیپوکسمی بسیار خطرناک است باید در مرحله اول توسط بهترین پارامتر یعنی PaO2 بررسی شود[cite: 24, 25].
• مرحله دوم (بررسی وضعیت تهویه آلوئولی): بهترین پارامتر جهت بررسی آن PaCO2 می‌باشد[cite: 26]. نارسایی تهویه زمانی مشخص می‌شود که PaCO2 بیش از ۵۰mmHg باشد و افزایش تهویه همراه با PaCO2 کمتر از ۳۰mmHg است[cite: 27, 28].
• مرحله سوم (بررسی تعادل اسید و باز): ارزشیابی این مرحله در ارتباط با PH و پارامترهای PaCO2 و HCO3 برای تشخیص چهار اختلال اصلی (اسیدوز/آلکالوز تنفسی و متابولیک) است[cite: 29, 31, 33]. در فاز حاد، یک پارامتر تغییر کرده و دیگری نرمال است، در فاز جبران نسبی هر سه پارامتر در جهت اصلاح تغییر می‌کنند و در فاز جبران کامل PH به محدوده نرمال برمی‌گردد[cite: 35, 37, 38].
• مرحله چهارم (بررسی اکسیژن رسانی): وضعیت اکسیژن رسانی به بافت‌ها بوسیله O2Sat، PaO2 و O2 Cont بررسی می‌شود[cite: 41].

جدول راهنمای تشخیص اختلالات اسید و باز

قوانین طلایی Sladen جهت تفسیر ABG

جهت افتراق بین یک اختلال ساده از مرکب، قوانین طلایی زیر ارائه شده است[cite: 43]:

• قانون طلایی اول: در صورت وجود یک اختلال ساده اسیدوز تنفسی، تغییر در PaCO2 به میزان ۱۰mmHg سبب تغییر در PH به میزان ۰/۰۸ می‌شود[cite: 44]. اگر PH ثبت شده با PH مورد انتظار بر اساس این فرمول یکسان نبود، یک اختلال متابولیک نیز (MIX) وجود دارد[cite: 44, 45].
• قانون طلایی دوم: در صورت وجود اسیدوز متابولیک، کمبود باز (BD) را می‌توان محاسبه کرد[cite: 49]. تغییر در PH به میزان ۰/۱۵ منجر به تغییر در میزان باز به مقدار ۱۰ mEq/Lit خواهد شد[cite: 50, 51].
• قانون طلایی سوم: در صورت وجود کمبود باز، دوز بیکربنات مورد نیاز از طریق فرمول (وزن بدن × کمبود باز (BD) تقسیم بر ۴) محاسبه می‌گردد[cite: 58, 59]. نصف دوز محاسبه شده ابتدا داده می‌شود و نصف دوز ۲۰ دقیقه بعد تزریق می‌گردد[cite: 63].

اختلالات مرکب اسید و باز (MIX)

ممکن است یک فرد هم زمان دچار دو اختلال اسید - باز باشد[cite: 67]. اگر PaCO2 با Hco3 در جهت مخالف باشند بیمار دچار عدم تعادل مرکب است[cite: 71]. از جمله این موارد می‌توان به اسیدوز تنفسی (COPD) همراه با آلکالوز متابولیک (استفراغ) و یا اسیدوز تنفسی به همراه اسیدوز متابولیک (مانند ایست قلبی و اسهال) اشاره کرد[cite: 68, 69]. توجه داشته باشید که به دلیل اقدامات درمانی مثل ساکشن مداوم معده یا اسهال طولانی مدت، به دلیل دفع اسید معده و ترشحات، بیمار ممکن است دچار آلکالوز یا اسیدوز گردد[cite: 83, 85].

تست آلن (Allen Test)

این تست برای اطمینان از باز بودن شریان اولنار در مواردی که سوراخ نمودن شریان رادیال (برای گرفتن نمونه ABG) ضروری است کاربرد دارد[cite: 86, 87]. از بیمار بخواهید مشت خود را محکم گره کند، سپس هر دو شریان اولنار و رادیال را محکم فشار دهید[cite: 89]. از بیمار بخواهید دست خود را به آرامی باز نماید[cite: 90]. فشار را از روی شریان اولنار بردارید؛ اگر شریان اولنار باز باشد کف دست ظرف مدت ۵-۳ ثانیه قرمز می‌شود[cite: 93].

   نظرات

دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید مدیر سایت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

نمایش مشخصات من